ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی: دۆناڵد ترامپ شەڕی لەگەڵ ئێران بەو بیرۆکەیە دەستپێکرد کە باڵادەستی سەربازی و ئاسمانی و تەکنەلۆژی ئەمریکا دەتوانێت بە خێرایی ئەنجامی شەڕەکە لە بەرژەوەندی واشنتۆن بگۆڕێت.
بەڵام ئێستا، دوای نزیکەی حەوت مانگ لە دەستپێکردنی ئەم شەڕە، ئەوەی زیاتر لە ڕەفتاری سیاسی و میدیایی حکومەتی ئەمریکادا دەبینرێت، هەوڵدان بۆ دۆزینەوەی گێڕانەوەیەکی پێشکەشکراوی "سەرکەوتن"؛ گێڕانەوەیەک کە وادیارە سەنگەرەکان نەیتوانیوە پێشکەشی کۆشکی سپی بکات.
دوایین بەرهەمی ئەم هەوڵە فیلمێک و ڕاپۆرتێکی وردی ئۆپەراسیۆنی ڕزگارکردنی فڕۆکەوانێکی ئەمریکییە لە خاکی ئێران؛ گێڕانەوەیەکی پڕ لە وێنەی دراماتیکیی هێزە تایبەتەکان، فڕۆکە سەربازییەکان، فڕۆکەوانە بریندارەکە، شاخەکان و ئەو ئۆپەراسیۆنە ئاڵۆزەی کە دواجار دەبێتە هۆی گەڕانەوەی بۆ ئەمریکا.
چوارچێوەی چیرۆکەکە بە تەواوی سینەماییە؛ بە شێوەیەک کە بینەر دەبێ لەبیری بکات کە ئەم چیرۆکە لە کوێوە دەستی پێکردووە و تەنیا کۆتاییەکەی ببینێت: فڕۆکەوانە ئەمریکییەکە ڕزگار کرا و گەڕایەوە ماڵەوە.
بەڵام کێشەکە ڕێک ئەوەیە؛ چیرۆکەکە بە ڕزگارکردنی فڕۆکەوانەکە دەستی پێنەکردووە. چیرۆکەکە بە کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەیەکی جەنگی ئەمریکی لەسەر خاکی ئێران دەستی پێکرد.
ئەمە جیاوازییەکی کەم نییە. ئەمریکا بۆ بەکارهێنانی هێزی سەربازی و تەکنەلۆژیای خۆی بۆ ناچارکردنی ئێران بۆ قبووڵکردنی داواکارییەکانی واشنتۆن و بەدەستهێنانی سەرکەوتنێکی خێرا و یەکلاکەرەوە، هاتە ناو شەڕەکەوە.
بەڵام ئێستا یەکێک لە گرنگترین گێڕانەوە میدیایییەکان کە پێشکەش بە خەڵکی ئەمریکا دەکرێت، سەبارەت بە گەیشتن بە ئامانجە سیاسییەکانی شەڕەکە، گۆڕینی ڕەفتاری ئێران، یان دەستکەوتە ستراتیژییەکانی واشنتۆن نییە، بەڵکوو باس لە ڕزگارکردنی فڕۆکەوانێکە کە فڕۆکە جەنگییەکەی لە کاتی شەڕدا خراوەتە خوارەوە. لە ڕاستیدا کامێرا سەرەتای چیرۆکەکە لادەبات و کۆتاییەکەی بە تەواوی چیرۆکەکە دەگۆڕێت.
تەنانەت خودی گێڕانەوەی ڕزگارکردنەکەش دوور نییە لە ناڕوونی. ڕاپۆرتە بڵاوکراوەکان باس لە برینەکانی سەختی فڕۆکەوانەکە دەکەن لە پشت و قۆڵ و شانەکانی، لە هەمان کاتدا باس لەوە دەکەن کە توانیویەتی بگاتە خەتولڕەس لە بەرزی نزیکەی ٧ هەزار پێ، زیاتر لە ٢٠٠٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە، دوای کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکە. ئەم دوو بەشەی گێڕانەوەکە، لانیکەم بەبێ ڕوونکردنەوەی وردی پزیشکی و نەشتەرگەری، بە ئاسانی پێکەوە ناگونجێن.
ئەمەش پرسیارێک دەوروژێنێت کە ئایا ئەوەی پێشکەش بە خەڵکی ئەمریکا دەکرێت، باسێکی تەواو و وردە لە واقیعی سەر زەوی یان گێڕانەوەی قارەمانانە کە بۆ بەرهەمهێنانی وێنەیەکی تایبەت بنیات نراوەتەوە.
بێگومان ئاڵۆزیی ئۆپراسیۆنی ڕزگارکردنەکە ڕەتناکرێتەوە. بەڵام کەلێنێکی گەورە لە نێوان “سەرکەوتنی ئۆپەراسیۆنێک” و “سەرکەوتن لە شەڕدا” هەیە.
کێشەی گێڕانەوەی میدیای ئەمریکی بە وردی لەو شوێنە دەست پێدەکات کە ئەم دوو چەمکە پێکەوە دانراون و ئۆپەراسیۆنێکی ڕزگارکردن وەک هێمایەک بۆ باڵادەستی گشتی ئەمریکا لە شەڕەکەدا پێشکەش دەکرێت. پرسیارە گرنگەکە ئەوەیە کە بۆچی لەم خاڵەدا ڕزگارکردنی فڕۆکەوانێک هێندە بایەخی پێدراوە؟
دەبێت وەڵامەکە تا ڕادەیەکی زۆر لە کەشوهەوای سیاسی ناو ئەمریکادا بگەڕێین. ئیدارەی ترامپ پێویستی بە گێڕانەوەی سەرکەوتن هەیە، چونکە شەڕێک کە بڕیار بوو نیشاندانی دەسەڵاتی ئەمریکا بێت، بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن جەماوەری ئەمریکاوە پێشوازی لێ نەکراوە. لە ڕاپرسییەکی زانکۆی کوینیپیاکدا، 60%ی ئەمریکییەکان ڕایانگەیاندووە، کردەوەی سەربازی دژی ئێران شایانی ئەو تێچوونە نییە، لەکاتێکدا تەنها 34%ی ئەمریکییەکان لەگەڵ ئەوەدا نین. لەوەش گرنگتر، 45% پێیانوابوو ئەمریکا لە جیهاندا لە ئەنجامی شەڕەکەدا لاوازتر بووە، لەکاتێکدا تەنها 33% بە بەهێزتری دەزانن.
ڕاپرسییەکی سی بی ئێس/یوگۆڤ وێنەیەکی هاوشێوەی کێشا؛ لەسەدا ٦٩ی ئەمریکییەکان ڕایانگەیاندووە، شەڕەکە شایانی ئەو تێچوونە نییە و لەسەدا ٥٧ی ئەمریکیش پێیانوایە کێشەی زیاتری دروستکردووە لەوەی کە چارەسەری کردووە.
ئەم ژمارانە گرنگن بۆ ئیدارەی ترامپ لە پێش هەڵبژاردنی نێوان خولی ئەمەریکا. بۆ پاراستنی پشتیوانی سیاسی، سەرۆک پێویستی بەوەیە شەڕەکە نەک وەک سەرکێشییەکی تێچووی زۆر و نادیار بەڵکوو وەک کارێکی سەرکەوتوو و پێویست نیشان بدات. لە وەها هەلومەرجێکدا، چیرۆکی فڕۆکەوانێکی بریندار کە دوای کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکە لە خاکی ئێراندا ڕزگار دەکرێت، زۆر سەرنجڕاکێشترە بۆ میدیاکان لە باسکردنی ڕاستەقینەی ئەو ئامانجانەی کە ئەمریکا لە شەڕەکەدا بەدەستی هێناوە.
گرنگی چیرۆکەکە زیاتر دەبێتەوە کاتێک سەیری ڕاپۆرتی تایبەتی پشت پەردەی سی ئێن ئێن دەکەین سەبارەت بە دەرکەوتنی تیمی فڕۆکەی ئێف ١٥ لە بەرنامەی “٦٠ خولەک”. بەپێی ڕاپۆرتەکە، نووسینگەی وەزیری بەرگری پیت هێگسێت چالاکانە بەدوای دەرکەوتنی تیمەکەیدا بووە لە بەرنامەکەدا، هەروەها نیگەرانی لەناو سەربازیدا هەبووە سەبارەت بە بەکارهێنانی سیاسی چیرۆکەکە و ئەگەری دزەپێکردنی زانیاری هەستیاری ئۆپەراسیۆنەکان. لە کۆتاییدا یەکێک لە دوو ئەندامەکەی تیمەکە ڕەتیکردەوە لە بەرنامەکەدا دەربکەوێت، لە کاتێکدا ئەوی دیکەیان ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر قسەکردن. بێگومان پنتاگۆن ئەم تێڕوانینەی ڕەتکردووەتەوە و جەختی لەوە کردووەتەوە کە بوونی سەربازەکان خۆبەخشانە بووە.
ئەگەر ئەم ڕاپۆرتە لە تەنیشت کەشوهەوای سیاسی ئەمریکا دابنێین، چیرۆکەکە فۆرمێکی جیاواز وەردەگرێت. ئێمە چیتر ڕووبەڕووی ڕاپۆرتێکی تەلەفزیۆنی سادە نییە سەبارەت بە چیرۆکی سەربازێک؛ بەڵکوو ڕووبەڕووی گێڕانەوەیەک دەبینەوە کە دەتوانێت ئەرکێکی سیاسی و میدیایی هەبێت. فڕۆکە جەنگییە کەوتووەکە پەراوێز دەخرێت، فڕۆکەوانی بریندار دەبێتە پاڵەوان، ئۆپەراسیۆنی ڕزگارکردن دەبێتە نمایشی دەسەڵات و دواجار لەبری ئەوەی بپرسن “بۆچی فڕۆکەی جەنگی ئەمریکایی لەسەر خاکی ئێران کەوتە خوارەوە؟”، بینەر ڕووبەڕووی ئەو پرسیارە دەبێتەوە کە “ئەمریکا چۆن پاڵەوانەکەی ڕزگار کرد؟” ئەم گۆڕانکارییە لە فۆکەسدا خۆی بەشێکی گرنگی چوارچێوەی گێڕانەوەیە. حکومەتێکی سەرکەوتوو بەزۆری باسی ئەو ئامانجانە دەکات کە بەدەستی هێناوە و ئەو ئیمتیازانەی کە لە لایەنی بەرامبەرەوە بەدەستی هێناوە و ئەو گۆڕانکارییەی لە هاوسەنگی هێزدا کردوویەتی. بەڵام کاتێک بەشێکی گرنگی گێڕانەوەی سەرکەوتن بەم شێوەیە کورت دەکرێتەوە “ئێمە دەستبەرداری سەربازەکەمان نەبووین و لە خاکی دوژمن دەرمانهێنا”، دەبێت مرۆڤ بپرسێت بۆچی پێناسەی سەرکەوتن ئەوەندە بەرتەسک بووەتەوە؟ لێرەدایە کە "سەرکەوتنی ئۆپەراسیۆن" دەبێتە ئامرازێک بۆ "دەستکەوتی سیاسی".
واشنتۆن دەتوانێت شانازی بە توانای هێزە تایبەتەکانیەوە بکات بۆ ڕزگارکردنی فڕۆکەوانێک؛ ئەوە مافی سروشتی هەر سەربازییەکە. بەڵام ئۆپەراسیۆنەکە شکست دەهێنێت لە وەڵامدانەوەی ئەو پرسیارە گەورەترە کە: شەڕ لەگەڵ ئێران چ دەستکەوتێکی ستراتیژی بۆ ئەمریکا بەدەست هێناوە؟ ئایا ئێران ناچار بووە داواکارییە سەرەکییەکانی واشنتۆن قبووڵ بکات؟ ئایا هاوسەنگی هێزی ناوچەیی بە شێوەیەکی بەردەوام لە بەرژەوەندی ئەمریکا گۆڕاوە؟ ئایا تێچووی شەڕەکە بۆ خەڵکی ئەمریکا ڕەوا بووە؟
ئەگەر وەڵامی ئەم پرسیارانە ڕوون نەبێت، هەرچەندە وێنەکانی ڕزگارکردنی فڕۆکەوانەکە دراماتیک بن، ناتوانن بۆشایی سەرکەوتنێکی ستراتیژی پڕبکەنەوە.
کێشە بۆ ئیدارەی ترامپ تەنها نەیارانی سیاسی نییە. هەروەها جەماوەری کەسی سەرۆک کۆمار گرژ بووەتەوە. ڕاپرسییەکی ڕۆیتەرز/ئیپسۆس لە مانگی ئابدا دەریخستووە کە ڕێژەی پەسەندکردنی ترامپ تەنها لەسەدا ٣٣ بووە، کە نزمترین ئاستی سەرۆکایەتییەکەی بووە تا ئەو کاتە. هەروەها بەشێکی زۆری ئەمریکییەکان نیگەرانی خۆیان لە شەڕی درێژخایەن لەگەڵ ئێران دەربڕیوە. لەم جۆرە هەلومەرجەدا بەرهەمهێنانی وێنەی سەرکەوتن ڕۆڵێکی دوو هێندە گرنگ بۆ حکومەت دەگێڕێت. کامێرا دەتوانێت تیشک بخاتە سەر شتێک کە بە تەنیا سەنگەر ناتوانێت بیکات: هەستکردن بە سەرکەوتن.
بەڵام کێشەکە ئەوەیە کە خەڵکی ئەمریکا زیاتر لە تەنها وێنەی تەلەفزیۆنی دەبینن. تێچووی شەڕ لە ژیانی خەڵکدا، لە نرخدا، لە نیگەرانییەکانی داهاتوو، لە ژمارەی سەربازە کوژراو و بریندارەکان و لە هەمووی گرنگتر لەو پرسیارە سادەیەی کە لە ڕاپرسییەکاندا جار و بار دووبارە بووەتەوە: ئایا ئەم شەڕە شایانی ئەوە بوو؟ وەڵام بۆ بەشێکی زۆری کۆمەڵگەی ئەمریکا تا ئێستا نەخێر بووە.
هەر لەبەر ئەم هۆکارە، فیلمی ئۆپەراسیۆنی ڕزگارکردنی فڕۆکەوانە ئەمریکییەکە دەتوانرێت وەک زیاتر لە ڕاپۆرتێکی تەلەفزیۆنی سەیر بکرێت؛ بەشێکە لە هەوڵێک بۆ پێناسەکردنەوەی ئەوەی کە سەرکەوتن لە شەڕدا مانای چییە. کاتێک سەرکەوتنێکی ستراتیژی بەدەست نەهاتووە، یان لانیکەم بۆ خەڵک دیار نەبێت، ئۆپەراسیۆنی ڕزگارکردن دەتوانێت ببێتە هێمای سەرکەوتن. کاتێک دەستکەوتەکانی مەیدان بەس نەبن بۆ خستنەڕوو، وێنە جێگەی واقیع دەگرێتەوە، کامێرا هەوڵ دەدات ئەو کارە بکات کە سەنگەر نەیتوانیوە بیکات: شکست لە ناوەندی وێنەکە لاببات و پاڵەوانەکە بخاتە شوێنی خۆی.
بەڵام کێشەکە لەوەدایە گۆڕینی چوارچێوەی وێنەکە واقیعەکە ناگۆڕێت. فڕۆکەیەکی شەڕکەری کەوتوو هێشتا کەوتۆتە خوارەوە. شەڕێک کە تێچووی سیاسی و ئابووریی هەیە، هێشتا تێچووی هەیە، ئەو بیرکردنەوانەی کە لەبارەی دەرئەنجامی شەڕەکەوە دروست بووە، بە چەند خولەکێک فیلم ناتوانرێت بسڕدرێتەوە.
ڕەنگە ئەمەش هۆکارێک بێت کە واشنتۆن ئەمڕۆ هەوڵدەدات وێنەیەکی سەرکەوتن زیاتر لە تۆمارێکی ڕوونی سەرکەوتن بەرهەمبهێنێت. هۆلیوود دەتوانێت کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەیەکی جەنگی بکاتە چیرۆکێکی قارەمانانە، دەتوانێت برینداربوونی فڕۆکەوانێک بکاتە دیمەنێکی ئیپیکی و دەتوانێت ئۆپەراسیۆنی ڕزگارکردنەکە بخاتە ناوەندی چوارچێوەکەوە؛ بەڵام ناتوانێت ئەنجامی شەڕێک بگۆڕێت.
ئەگەر گەورەترین وێنەی سەرکەوتنی ئەمەریکا لە شەڕی ئێراندا ئەوە بێت ڕزگارکردنی فڕۆکەوانێک بێت کە فڕۆکە جەنگیەکەی لە سەر خاکی ئێران کەوتە خوارەوە، بە تەنیا ئەم وێنەیە پرسیارێکی گەورە بۆ ڕای گشتی ئەمەریکا دروست دەکات: ئەگەر ئەمە سەرکەوتنە، ئەوا دەسکەوتە ڕاستەقینەکانی شەڕەکە لە کوێیە؟
Your Comment